Prehistorisch monument: de prehistorische vuursteenmijnen te Rijckholt - st. Geertruid (vuursteenmijn)

De prehistorische vuursteenmijnen van Rijckholt - St. Geertruid

Prehistorisch monument: de prehistorische vuursteenmijnen te Rijckholt - st. Geertruid (vuursteenmijn)

Sitemap  | English summary  Suzammenfassung        

 
Home > Renovatie 2021-2023  

 

 
Renovatie / consolidatie van de prehistorische vuursteenmijnen en inrichting van een informatiecentrum 2021 - 2023

Nadat de Stichting ir. D.C. van Schaik in 2017 de exploitatie en beheer van de vuursteenmijnen heeft overgenomen van Staatsbosbeheer is deze Stichting voortvarend aan de slag gegaan om de noodzakelijke renovatie en consolidatie van de vuursteenmijnen in gang te zetten.
Daarvoor zijn uitvoerige plannen uitgewerkt en is er uitgebreid onderzoek verricht door diverse gespecialiseerde bedrijven. In 2019 is daarom op initiatief van de Van Schaikstichting een stabilisatieonderzoek in de prehistorische gangetjes uitgevoerd door het gespecialiseerde bureau GeoControl om vast te stellen in hoeverre de stabiliteit van de prehistorische gangen en de aanwezige stutten nog in orde zijn.
Door de firma Castermans Engineers en door Kleijnen Mergelwerken zijn analyses van de staalconstructies en de mergelwanden verricht.

De renovatie en vernieuwde presentatie zijn mogelijk dankzij een goede samenwerking tussen de Stichting Ir. D.C. van Schaik, Staatsbosbeheer, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Eetcafe Riekelt en de gemeente Eijsden-Margraten. Voor de renovatie is een subsidie ter beschikking gesteld door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in het kader van het programma instandhouding Archeologische Rijksmonumenten.
De verbeteringen van de presentatie is mogelijk dankzij een Leadersubsidie van de Gemeente Eijsden-Margraten, de provincie Limburg en Het Europees landbouwfonds.

Naar aanleiding van alle conclusies uit de onderzoeksrapporten is er een consolidatie- renovatieplan gemaakt.
Alle onderzoeken leiden onder andere tot de volgende conclusies:

  • De aanleg van de verkenningsgang / bezoekerstunnel in de periode 1964-1972 heeft er toe geleid dat de prehistorische gangetjes direct naast deze tunnel zeer instabiel, de natuurlijke stabiliteit in het kalkgesteente is verstoord bij het graven van de verkenningsgang  Ook zijn, door het leeghalen van de prehistorische gangen die in de prehistorie voor 65%-90% gevuld waren, de pilaren minder stabiel geworden. De prehistorische gangen direct aan de tunnel zijn overwegend instabiel terwijl de prehistorische gangen verder van de bezoekersgang juist zeer stabiel zijn en prachtige prehistorische landschappen laten zien.
  • De draagconstructies zijn beoordeeld op hun stabiliteit voor de komende 30 jaar. Door het leeghalen van de mijngangetjes in de jaren 60 en door het graven van de verkenningsgang is er een verschil in druk gekomen waardoor kruip ontstaat in het gesteente. Hierdoor kunnen stabiliteitsproblemen in pilaren en dak in de mijntjes voorkomen.
    De stalen draagconstructies zijn in redelijk goede staat, De aanwezige corrosie heeft het staal niet aangetast en de stalen wanden zijn ruim voldoende dik om 30 jaar mee te gaan. De draagconstructies waarvan de stabiliteit voor de komende 30 jaar onvoldoende is zullen vervangen worden.
  • Indeling mijn in zones op basis van het stabiliteitsonderzoek. In de volgende paragraaf de details van de 3 zones.
  • Enkele schachten zijn niet ondersteund, andere schachten hebben diverse soorten ondersteuningen.
    Behalve de stabiliteit hebben deze schachten ook een risico op leegstromen. De schachten zijn ook hierop beoordeeld.
    Daar waar eventuele leegstroom de komende 30 jaar groot is zullen extra maatregelen genomen worden.

De vuursteenmijn is op basis van het stabiliteitsonderzoek ingedeeld in drie zones (zie de kaart hieronder):

  • Blauw: Deze delen zijn niet betreedbaar doordat doorgangen dicht gemetseld of dichtgevallen zijn.
  • Groen: Deze delen zijn veilig of met enkele ingrepen veilig te maken.
  • Rood: Deze delen zijn onveilig of slechts met grote werkzaamheden veilig te maken.

De rode delen zijn zo slecht dat ze in principe opgegeven zijn. Deze delen zijn dusdanig gevaarlijk dat restauratiewerkzaamheden erg duur, erg ingrijpend en/of erg gevaarlijk zouden zijn. Deze onderdelen zullen daarom niet gerestaureerd worden.

Er zijn echter vier uitzonderingen op het niet aanpakken van de rode delen. Dit zijn de donkerrode delen. Deze delen zijn cruciaal om een groen deel erachter te kunnen bereiken. Als deze donkerrode delen niet gerestaureerd en begaanbaar gemaakt zouden worden, dan kunnen de achterliggende groene delen nooit  meer bereikt kunnen worden.
Om deze groene delen bereikbaar te maken zullen er op 3 plaatsen een nieuwe moderne tunnel gemaakt worden die vanaf de bezoekersgang door de prehistorische gangen wordt gegraven, uitgediept en verbreed. Hierin worden brede openingen gelaten, gemiddeld 2 meter. Daarnaast wordt er op 1 plek een korte zijgang verlengd.

kaart geocontrol 2019: totaalkaart zonering voor stabiliteit van de vuursteenmijnen in rijckholt
Kaart 2019: totaalkaart zonering voor stabiliteit van de vuursteenmijnen in Rijckholt;
De brede lichtblauwe lijn is de bezoekersgang

© 2019 ArcheoPro / GeoControl

De consolidatie / renovatie betreft vooral de volgende zaken:

  1. Het realiseren van een informatiecentrum / bezoekerscentrum in een gedeelte van de kerk van Rijckholt.
    In 2022 wordt de presentatie in het bezoekerscentrum gerealiseerd: een presentatie over de vuursteenmijn om te voorzien in een slechtweer- en een winterinformatiepunt.
  2. De veiligheid (o.a. stabiliteit) en toegankelijkheid van de vuursteenmijnen verbeteren waardoor deze weer minimaal voor 30 jaar goed zal blijven.
  3. De bezoekersgang (met de grijze betonnen wanden met kijkgaten) meer uitnodigend maken.
    Door een betere presentatie in de hoofdgang zal de beleving een stuk groter worden.
  4. Het maken van 4 extra doorgangen vanuit de bezoekersgang naar meer bijzonder oude mijngangentjes die zeer goed bewaard zijn gebleven in de achterliggende mijntjes.
  5. Het onderhouden en verbeteren van de prehistorische schachten waardoor deze intact blijven en niet kunnen leegstromen.
  6. De technische installatie in de mijnen die inmiddels 50 jaar oud is dient vervangen te worden.

Totaaloverzicht van de werkzaamheden rond de renovatie / consolidatie Rijckholt
Op bovenstaande kaart zijn in kleur alle locaties aangegeven waar werkzaamheden uitgevoerd worden tijdens de consolidatie / renovatie.
© Stichting ir. D.C. van Schaik

Uitleg over de kleur zones van deze kaart:
De rode cirkels zijn de te maken kijkgaten / inspectiegaten  in de muren van de lichtblauwe bezoekersgang. Deze muren zijn in de jaren 70 dichtgemetseld en sluiten delen van de prehistorische gangen af. Destijds is niet vastgelegd waarom die prehistorische gangen met muren afgesloten zijn en niet meer betreedbaar zijn.
Via deze 6 kijkgaten kan mede met behulp van een camera bekeken worden hoe de gangen in deze delen er bij liggen, wat hun staat is en of het mogelijk is, deze delen ook zichtbaar te maken.

De groen delen bevatten stalen ondersteuningen uit de jaren 70 die een onderhoudsbeurt nodig hebben, het betreft 11 locaties.
Deels zullen hier de stalen ondersteuningen vervangen worden of zal er extra draagconstructies bijgeplaatst worden.

De blauwe cirkels zijn tien schachten die een onderhoudsbeurt nodig hebben. De meeste schachten zijn ondersteund maar in de jaren 60 zijn ook enkele schachten onvoldoende ondersteund of helemaal niet ondersteund. Om te voorkomen dat die schachten doorbreken, dienen afdoende ondersteuningen aangebracht te worden. Dit betreft 10 schachten.

De zwarte delen zijn nieuwe bezoekersgangen (zijgangen) en verlengde gangen. In totaal worden er op vier plaatsen een nieuwe zijgang gegraven. Op twee plaatsen betreft dit  een geheel nieuwe zijgang en op twee plaatsen wordt een bestaande, korte, zijgang extra verlengd.
Dit wordt gedaan omdat de delen waar de gang komt minder stabiel zijn. Stabilisatiewerkzaamheden zouden zo ingrijpend zijn voor het ondergrondse landschap en de archeologie, dat het goedkoper, veiliger, mooier en efficiŽnter is om een gewone, grote gang te graven die dwars door het instabiele deel gaat waar dan ook onderzoekers en bezoekers de achterliggende delen veilig kunnen bereiken.

In april 2021 zijn renovatie / consolidatie werkzaamheden in de vuursteenmijnen gestart en werden in april 2023 afgerond.

Tijdens alle werkzaamheden wordt er ook archeologisch onderzoek verricht en zijn er al diverse interessante vondsten gedaan.
Enkele hiervan zullen in het bezoekerscentrum tentoongesteld worden.

Hieronder enkele overzichtskaarten van de realisatie van een nieuwe doorgang naar uitzicht op  prachtige oude mijntjes:

Overzicht van de nieuwe gangen vanuit de bezoekersgang Vuursteenmijnen Rijckholt
Plattegrond met overzicht van de te realiseren nieuwe doorgangen 
© Stichting ir. D.C. van Schaik

Plattegrond met details van 3 van de te realiseren nieuwe doorgangen met mooie panorama's op de vuursteenmijntjes
Plattegrond met details van 3 van de te realiseren nieuwe doorgangen met mooie panorama's op de vuursteenmijntjes.
© Architectenbureau Leise & Stichting ir. D.C. van Schaik

Hieronder enkele foto's van de aanleg nieuwe bezoekersgangen.

Werkzaamheden aan de nieuwe bezoekersgang Vuursteenmijnen Rijckholt
Werkzaamheden voor de nieuwe bezoekersgang van de prehistorische vuursteenmijnen © Stichting ir. D.C. van Schaik

Vorderingen aan de nieuwe bezoekersgang Vuursteenmijnen Rijckholt
Vorderingen aan de nieuwe bezoekersgang van de prehistorische vuursteenmijnen © Stichting ir. D.C. van Schaik.

Het afvoeren van het materiaal dat vrij komt bij het graven van de nieuwe bezoekersgang
Het afvoeren van het materiaal dat vrij komt bij het graven van de nieuwe bezoekersgang  van de prehistorische vuursteenmijnen.
© Stichting ir. D.C. van Schaik

Visualisatie van de doorgang in wording met mooie panorama op de oude prehistorische vuursteenmijnen 
Visualisatie van de doorgang in wording met mooie panorama op de oude prehistorische vuursteenmijnen.
© Stichting ir. D.C. van Schaik

Voor meer foto's van de renovatie / consolidatie, zie de speciale sectie op de foto pagina elders op deze site.

Alle informatie over deze renovatie is te vinden op een speciale website Van Schaikstichting: Verbouwing vuursteenmijnen.

Impressie bezoek aan de vuursteenmijnen 11 juni 2022
Op zaterdag 11 juni 2022 kreeg ik een mooie en bijzondere rondleiding van Joep Orbons (Stichting ir. D.C. van Schaik) in de  vuursteenmijnen.
De aanleiding was de grote renovatie van de vuursteenmijnen die inmiddels in een ver gevorderd stadium is gekomen.

Joep en ik hebben al jaren prettig contact met elkaar, maar vandaag zagen we elkaar voor het eerst.
Het was een bijzonder fijne en interessante dag met leuke en boeiende gesprekken over o.a. de renovatie.

De 4 nieuwe bezoekersgangen zijn net gestuukt, zodat ik als een van de eerste de nieuwe bezoekersgangen kon bekijken en beleven.

Een van de vier nieuwe bezoekersgangen. Het stucwerk is pas een paar dagen oud
Een van de vier nieuwe bezoekersgangen. Het stucwerk is pas een paar dagen oud.
Na het aanleggen van speciale verlichting later dit jaar zal het effect nog spectaculairder worden.

Het bijzonder mooie geelachtige stucwerk verricht wonderen. Wat een verschil met de grijze / grauwe hoofdgang zoals deze al sinds 1978 bestaat. Er is bewust voor de gele mergel kleur gekozen bij het stucwerk, waardoor de gangen veel natuurlijker aandoen
Het effect mag er echt zijn. Je ziet links en rechts de oude mijntjes door vrij grote vensters.
Je staat nu letterlijk midden in de prehistorische mijntjes.
Daardoor is het een geheel andere beleving geworden dan voor de renovatie.

Impressie vanuit de gerealiseerde nieuwe bezoekersgangen: zo dicht bij de oude mijntjes kun je nu komen!
Impressie vanuit de gerealiseerde nieuwe bezoekersgangen: zo dicht bij de oude mijntjes kun je nu komen!

In een van de 4 nieuwe bezoekersgangen is zelf een gedeeltelijk open schacht te zien waarbij haksporen in de mergel zichtbaar zijn uit de prehistorie.

Impressie vanuit de gerealiseerde nieuwe bezoekersgangen: zicht op een prehistorische schacht!
Impressie vanuit de gerealiseerde nieuwe bezoekersgangen: zicht op een prehistorische schacht!

Bij een andere bezoekersgang sta je bijna direct naast een dichte schacht . Deze zal op korte termijn worden voorzien van een mooie metalen stut  (als extra beveiliging tegen instorten).

In de ventilatieschacht zal een geologisch profiel worden aangebracht zodat bezoekers een goed beeld krijgen van alle bodem lagen. Tevens krijgen ze een beeld over de lengte van de schacht.
Bezoekers kunnen onder deze schacht doorlopen.
De geologische lagen zullen, elk in een eigen kleur, zichtbaar worden gemaakt.

Nog een impressie van een van de vier nieuwe bezoekersgangen
Nog een impressie van een van de vier nieuwe bezoekersgangen.
Na het aanleggen van speciale verlichting later dit jaar zal het effect nog spectaculairder worden.

Het bijzondere is ook dat er nu gemakkelijker nieuw archeologisch onderzoek gerealiseerd kan worden in nog niet eerder opgegraven mijntjes.
Ook in dit opzicht biedt deze renovatie nog meer toekomst mogelijkheden.

Impressie vanuit de gerealiseerde nieuwe bezoekersgangen: zicht op o.a. een oude mergel steunpilraar
Impressie vanuit de gerealiseerde nieuwe bezoekersgangen: zicht op o.a. een oude mergel steunpilraar

Het is een zeer bijzondere, leerzame en heel boeiende ervaring.
Wat een belangrijke en bijzonder goed doordachte aanpassingen!
Er is echt heel goed nagedacht over de uitwerking door het team dat deze renovatie heeft gerealiseerd .

Nog een impressie van een van de vier nieuwe bezoekersgangen.
Nog een impressie van een van de vier nieuwe bezoekersgangen. Na het aanleggen van speciale verlichting later dit jaar zal het effect nog mooier worden.

Deze unieke renovatie maakt dat het bezoek aan de vuursteenmijn nog veel interessanter,  levendiger en intenser wordt.
Bezoekers zullen hier volop van kunnen genieten.

In april 2023 zal de renovatie van de vuursteenmijnen feestelijk worden opgeleverd.
In de tussentijd zal er verder gewerkt worden aan het aantrekkelijker maken van de vuursteenmijnen (Visualisatie: informatie borden; mooiere verlichting ; presentatie in de gidsenruimte/ technische ruimte etc.)
Er komt extra aandacht voor de archeologische en geologische waarden van de mijntjes.

Impressie vanuit de gerealiseerde nieuwe bezoekersgangen: zo dicht bij de oude mijntjes kon je voorheen als bezoeker niet komen!
Impressie vanuit de gerealiseerde nieuwe bezoekersgangen: zo dicht bij de oude mijntjes kon je voorheen als bezoeker niet komen!

Tevens is het bezoekerscentrum dan ook volledig ingericht (een presentatie over de vuursteenmijn om te voorzien in een slechtweer- en een winterinformatiepunt.)

In alle opzichten zal een bezoek dan nog  leerzamer en interessanter worden.

Alle lof voor het team dat deze renovatie heeft gerealiseerd en begeleid.

Impressie vanuit de gerealiseerde nieuwe bezoekersgangen. Je ziet 2 mijngangetjes achterdoor
Impressie vanuit de gerealiseerde nieuwe bezoekersgangen. Je ziet 2 mijngangetjes achterdoor

Alle afbeeldingen van de excursie © Henk Engelen

In 10 mei 2023 werd de vernieuwde mijn officieel geopend.

Ook op excursie naar de vuursteenmijnen?
Iedereen kan zich aanmelden voor de reguliere excursies (alleen mogelijk vanaf april t/m september i.v.m. overwintering vleermuizen).
Zie de pagina excursies voor de mogelijkheden!
Woon je niet in de buurt? Geen probleem. Combineer het bezoek aan de vuursteenmijnen met bijzondere wandelingen in en rond het Savelsbos.
Overnachten is mogelijk in B&B Riekelt (op loopafstand van de vuursteenmijnen).
 

 
 

Web-site gemaakt door Henk Engelen

Top

Revised: